Gazeteci-yazar Sibel Eraslan, "cennetle müjdelenen kadınlar" dörtlemesini, Hz. Fatima, Hz. Meryem ve Hz. Hatice'nin ardından Hz. Asiye'yi anlattığı Nil'in Melikesi ile sonlandınyor. Hz. Asiye'yi merhametin öznesi olarak tanımlayan yazarın en önemli izleğj "ev" metaforu. Eraslan, "Rabbim! Katından bana bir ev bağışla" diye dua eden Melike yani mülkler sahibinin bu istek ve arayışının arkaplanını irdeliyor.

Kitabın daha en başlarında kavrayıcı ve sürükleyici bir morto var "Unutma! Her çocuk Tanrı'd an bir haberdir..." Hz. Asiye ile ilgili bir kitap yazacağınızı epeydir biliyor ve bekliyorduk. Sizin bu "demlenme" aşamasında zihninizde takılı olan ve hikaye akışının damarlarını oluşturan esas cümleler nelerdi?

Hz. Peygamberin (sav), Cennet sultanı dört kadın hadisinden yola çıkan dörtlemenin son kısmıydı Nil'in Melikesi, HzAsiye adlı kitabımız. 2000 yılından bu yana devam eden bir okuma, iz sürme sürecinin ardından on bir yıllık bir demlenme diyebiliriz. Hz. Asiye, Hz.Meryem, Hz. Hatice ve Hz. Fatima... Dört uzun çizgi, dört taşıyıcı sütun, dört kurucu özne, birbirlerinin içinde izlerini sürebileceğiniz dört okyanus... Demlenme sürecini kesintili olarak yaşadığımı söyleyemem, uzun yıllardır peşlerindeyim. Mahsusen Hz. Asiye'yle alakalı seyran, onun Tahrim Suresi'nde de zikredilen duasıdır; "Rabbim katından bana bir ev bağışla" diyor. Sizce de çok enteresan değil mi, Melike yani mülklerin sahibi, devasa ehramlan, binlerce yılık yazıdan, anıttaşlan, höyükleriyle dünyanınen eski evi olan Mısır'ın Melikesi, Rabbinden bir ev istiyor... Hep "ev"e dairdi yolculuğum Hz. Asiye'nin izini sürerken...

Evet, hikayenin bütününde bir ev metaforu var. Tahrim Suresi'ndeki "Allah, inananlara da Firavun'un karısını misal gösterdi O: Rabbim! Bana karında, cennette bir ev yap; beni Firavun'dan ve onun (kötü) işinden koru ve beni zalimler topluluğundan kurtar! demişti" ayeti de buna vurgu yapıyor. Ve Melike'nin son günü eve dönüş günü olarak nitelendiriliyor. Bir metafor olarak ev, bu hikayede neye tekabül ediyor.

Aslında ilk günden beri eve dönüşün yolunu anyoruz. Hz. Adem yeryüzüne indirildiğinde yıllarca hiç susmadan ağlamıştı derler. Varoluşun kopuş ve aynlık içeriğiyle anlamı, tasavvuf dünyasının hikmet Özünü kurar. Hikmet, dünyanın gelip geçici bir konaklama yeri olduğu terbiyesini fısıldar bize. Hakiki vatan, gerçek ev, asıl yurt, dünya hayatinin hitamından sonradır der arifler. Melike bile olsanız bu değişmez, yani evsizliğin, ayn düşmüşlüğün sızısı, şayet hikmet gözüyle bakıyorsanız, yakar kavurur sizi..

Aşkın öznesi olarak tanım lamıştmız Hz. Hatice'yi, kitabın yayınlanmasının akabinde yaptığımız söyleşide. Peki Hz. Asiye'yi tanımlamanız gerekse nasıl bir hal ile özdeşleştirirdiniz onu?

Merhametin öznesi An duru sevginin ne demek olduğunu onun hayatından öğreniyor insan. Evsizlerin annesi. Yurtsuzların annesi. Irkçılıkla, hoyrat ve baskıcı yönetimlerle mücadele eden lider karakterli bir kadın... Merhametin zirvesi. Onun hayat öyküsü, anneliği de sorguluyor aslında, kendi doğurduğunuz çocuğın değil, doğurmadığınız bir çocuğun da annesi olabilirsiniz şeklinde, aşkın bir anaçlık var onun özünde.

Hz. Asiye için kullandığınız "Nil'in kız kardeşi" ifadesi çok çarpıcı. Nil çevresindeki coğrafyaya hayat veren anaç ve dişil biı-kahraman. Hz. Asiye ise çocuğu olmayan bir kadın. Çocukluğu da kayıp ve evli olmasına rağmen kadınlığı da kayıp... Bu kayıpları nasıl değerlendiriyorsunuz? Bir imtihan mı, ya da Musa gibi bir peygamber olacak çocuğun annesi olmaya bir ön-hazırlık mı?

Nil Nehri sahra çölü için nasıl bir anlamsa, soykırıma uğrayan insanlar için de Hz. Asiye o şekilde bir kurtuluş manası taşıyor. Melike Asiye, Hz. Musa için hayat demek. Su demek... Yaşadığı SİBEL ERASLAN sınavlar, elbette onu hayatin içindeki esas rolüne hazırlayan mertebeler. Nasıl ki Nil Nehri, yeryüzüne çıktıktan sonra nice badireler, sınavlar aşarak akıyorsa.. Başım taşlara vurarak zorlu bir yolu koşuyorsa... Su burcundan olan insanlar da alçakgönüllü ve fedakar yapılarıyla türlü sınavlardan geçerler... Her nehir özlediği yere akar sonuçta... Nil, ummana, Melike Asiye ise Rabbine kavuşuyor zorlu hayat hikayeleri sonucunda...

Nil, çölü besleyen bir verim olarak edebiyata ne yönde bir etki sağladı? Ondan aldığınız ilham nasıl bir edebiyat büyüsüne dönüştü? Her kadının içinden geçtiği bir çölü vardır. Her kadirim taşıdığı bir alın yazısı da... Tıpkı Nil Nehri gibi... Dava; çölü, nehirle geçmekte, çöle nehir olmakta: Hz. Asiye'yi ta en başmda nasıl bilirdiniz? Yazdıkça bu bilgi ne yöne evrikti?

Hz. Asiye'yi çocukluk masallarımdan bir kahraman olarak bilirdim ilkin. Nil Nehri'ne salınmış bebek Musa'yı nehirden kurtanp büyüten iyi yürekli anne olarak tanırdım. Oysa dörtleme çerçevesinde çıktığım yolda,kadın olarak kendi özlerinde yaşadıklan gerçeklerle karşılaştım. Şaşırtıcı bir şeydi bu. Çok muhterem, mukaddes kadınlardı elbette, ama aynı zamanda bizlere de çok benziyorlardı, yaşadıklan sınavlar, cesaretle içinden geçtikleri zorlu anlar, bugünkü kadınlar olarak bizlerin yaşadıklanyla çok benzerlikler de taşıyordu. Örneğin Hz. Asiye, nefret suçlanyla mücadele eden aktivist bir kadın aynı zamanda...

İmparator Pareamon çok zalim biri olduğu halde ona merhamet duygusuyla yaklaşıyorsunuz. Bunun en temel sebebi nedir?

Mevlana Celaleddin-i Rumi, Hz. Asiye, Hz. Musa ve Firavun'un gerçek kişiler olduklan kadar, Idşiüğimizin içindeki istidatlar, meyiller olarak da ele alır bu güçlü karakterleri. Hepimizin içinde gizli bir Firavun ve onu sürekli kışkırtan Haman saklıdır. Yine hepimizin içinde Hz. Asiye'nin sesi dolaşır. Dava, içimizdeki masum bebek Musa'yı nehirden ve zalimlerin elinden kurtarmak. Meviana'nın öğretisine göre, tıpkı Asiye annemiz gibi sonuna kadar içimizdeki Firavun'u iyiliğe ikna etmeye çalışmalıyız, Kuran'daki Hz. Musa da bunu yapar zaten... Onların hepsi içimizde yaşıyor, dışanda aramak gereksiz...

"Zaman, Mısır'daki en değerli köleydi aslında..." tespitini yapıyor ve tüm medeniyetin, ayrıntılar ve aynntılarm mükemmel tekrarlan üzerine kurulu olduğunu vurguluyorsunuz. Bir medeniyetin ana unsurunu ortaya koyması bakımından üzerinde durulması gereken bir konu...

Bir medeniyetin kudreti onun mükemmelik algısıyla çok ilintilidir. Mısır, dünyanın en kudretli medeniyetlerindendi, yazı ve mimari başta olmak üzere, bilim ve sanat hat safhada görkemli sunumlanyla adeta insanlığın tarihini kayda geçirmiştir. Günümüz modem algısıyla çok da benzeşiyor aslında Zamanı kullanma konusundaki titizlik, hız ve haz düşkünlüğü bugünün mükemmelci bakışını andınyor.

Elveda, Gayret ve Merhaba bahsi, kitabın en önemli bölümleri... Süleyman Çelebi'nin Mevlid'ini akla getiren bu bahisler, kitabın bütünlüğü içinde nasıl bir yerde duruyor?

Kitap geleneksel hikayaumızı ihya etmeyi kendine hayati bir borç bildiği için, edebi siret ananemizin çerçevesine selam etmeyi uygun gördük. Attar'ın, Galibin, Rumi'nin, Fuzuli'nin, Süleyman Çelebi'nin evladı olarak, evimizin büyüklerine selam vermek bizim için onurdur. Onur olduğu kadar bunun kendi edebiyatım adına hayati bir şey olduğunu da düşünüyorum. Evi arayış gibi bir şey bu benim yazım serüvenimde.

Dört seçilmiş çocuktan, insanlık hallerini temsil eden dört ayn karakter çıkıyor... Onların yetişme şartlarını, bilge hocalarının onlara karşı tutumlarım ve iktidar ilişkileri içinde üstlendikleri rolleri dataylı olarak anlatmışsınız. O günden bugüne değişen nedir, dört çocuk bir arketip olarak sürüyor mu sizce?

Çok doğru bir tesbit, dört çocuk, dört arketip aslında. İçimizdeki dört büyük kuvvet, meyil, istidat... Ben bu dört çocuğun dördününün de sesini işitiyorum kendi nefsimde. Ateş, su, rüzgar ve toprak, anasır-ı erbaa... Varoluşun çarpıcı kanşımı ve içteki çetin mücadele...

Çok köklü bir kültür olan Mısır kültürü kitapta detaylı olarak aktarılmış. Nakkaşlar köyü, Arslan terbiyecileri, köleler, muhacirler, kahinler... Büyülü hatta fantastik olabilecek bir dü ny anın kapılan aralanıyor. Sanki bu edinimlerle, yeni hikayeler doğacak. Ne dersiniz?

Dört yıldan beri Ömer Lekesiz'in moderatörlüğünü yaptığı iki ayn okuma gurubunun okuyuculanndanım. Kufan, İncil, Tevratdan başlayıp, tasavvuf metinlerinden, Zend Avesta ve Tao'ya kadar akan, ontolojik okumalar. Arabi'den Heidegger'e, Hacı Bektaş'tan Malinovvski ve Yung'a kadar rengarenk bir yelpaze... Sorular basit ve çok ağır aynı zamanda: Ben kimim, buraya nereden geldim, nereye gidiyorum, buradaki anlamım ne?...

Elbette bu münbit soruların edebi dip uçlan, zamanla ortaya çıkacaktır... Hümeyra Şahin ve Gönül Utku Yonar'ın son eserleri de benzeri okumalar ve sorular çerçevesinde meyve verdi zaten. Mısır medeniyetindeki zaman algısı, günümüz modern algısıyla çok benzeşiyor aslında. Zamanı kullanma konusundaki titizlik, hız ve haz düşkünlüğü bugünlerin mükemmelci bakışını andırıyor.