Demokrat Parti döneminde 10 yıl çeşitli bakanlıklar yapmış, Yassıada'da yargılanıp idama mahkûm edilmiş bir isim Tevfik İleri. Eşi Vasfiye Hanım'a yazdığı mektuplarda memlekete hizmeti ilk sıraya koyan Tevfik İleri'nin Kayseri Cezaevi'nde yatarken kanserle son bulan hayatı bir romana konu oldu. Sadık Yalsızuçanlar'ın kaleme aldığı 'Vefa Apartmanı' Tevfik İleri'nin şahsında bir dönemin tarihini anlatıyor.
"Allah var. Büyük Allah var. Her şeyi görüyor, biliyor. Gördüğüne ve bildiğine inanıyorum. Gerisi laf u güzaf. Yapılacak tek şey tebessüm etmektir. Size mal, mülk, servet bırakmadım. Yalnız, size, şerefli, namuslu, erkek bir ad bırakabildim. Hiçbir zaman başınız yere bakmayacaktır. Bununla müteselliyim, siz de bununla iftihar edeceksiniz." Tevfik İleri, vefatından 3 ay evvel Kayseri Cezaevi'nden yazdığı son mektubunda çocuklarına böyle sesleniyordu.
Yakın tarihin politik figürlerinden biri Tevfik İleri. Demokrat Parti döneminde ulaştırma, milli eğitim ve bayındırlık bakanı olarak görev yapmış, Adnan Menderes'in yakınında bir devre tanıklık etmiş, Yassıada'da yargılanıp idama mahkûm edilmiş bir isim... İdam cezası ömür boyu hapse çevrilen ve yakalandığı kanser hastalığından gözlerini hayata yuman bir politikacı...
Tevfik İleri, eşi Vasfiye Hanım ve çocuklarıyla.
Bütün bunları bize hatırlatan ise Sadık Yalsızuçanlar'ın Timaş Yayınları'ndan çıkan kitabı Vefa Apartmanı. Tevfik İleri'nin kahraman olduğu anı romanın merkezinde onun çalışma hayatı boyunca tuttuğu günceler, mektuplar, Yassıada ve Kayseri cezaevi günlükleri yer alıyor. Kitapta Tevfik İleri'nin şahsında bir dönemin tarihi anlatılıyor. Sadık Yalsızuçanlar, romanı eski Milli Eğitim Bakanı Hüseyin Çelik'in kendisini yüreklendirmesi ve aileyle tanıştırması sonucu kaleme aldığını söylüyor. Tevfik İleri'nin eşi Vasfiye İleri hâlâ hayatta. Kızları Cahide ve Ayşe Hanım, oğlu Cahit Bey Ankara'da yaşıyor ve kitaba da ismini veren Vefa Apartmanı'nda ikamet ediyorlar.
Elli kelimelik mektuplar...
"Canım Vasfiyem" "Güzel Kalpli Vasfiyem" "Hayatım Vasfiyem" Tevfik İleri'nin eşine yazdığı mektuplarda kullandığı hitaplar... Çoğu Yassıada ve Kayseri Cezaevi'nden kaleme alınmış mektupların dışında henüz nişanlı iken müstakbel eşine yazdığı iki mektup da var kitapta. Bu mektuplarda 'önce memleketimize âşık olacağız, sonra birbirimizi seveceğiz' diyen idealist, yurtsever, âşık bir Hemşinli Tevfik'le karşılaşıyoruz. İTÜ'den yüksek mühendis olarak mezun olan İleri, memleket sevdasıyla 1933-1937 yılları arasında Erzurum'da karayolları mühendisliği, 1937-1942 yıllarında Çanakkale'de, 1942-1950 yılları arasında Samsun'da bayındırlık müdürlüğü yapıyor. 1950 seçimlerinde Demokrat Parti milletvekili olarak Meclis'e giriyor. 27 Mayıs darbesine kadar da bakan olarak hizmet ediyor. Din derslerinin ilkokulda okutulmasında, 1930 yılında kapatılan imam hatiplerin yeniden açılmasında onun imzası var. İstanbul Yüksek İslam Enstitüsü'nün kurulması, Ortadoğu Teknik Üniversitesi'nin açılması, İstanbul Boğaz Köprüsü'nün ihale aşamasına kadar getirilmesi, öncülük ettiği bazı hizmetlerden...
Annem ağlayarak dinledi
Cahide İleri Aksoy, kitabı alır almaz annesine bazı bölümleri okuduğunu anlatıyor: "Kitabın düşünülmesi, yapılıyor olması bize gurur verdi. Anneme okuduğumda gözyaşları içinde dinledi. Sadık Bey'e ve Hüseyin Çelik beylere emeklerinden dolayı teşekkür ediyorum. Türkiye'nin dönüşüm yaşadığı bir dönemde çıkması anlamlı oldu. Babam da yaşadığı dönemde Türkiye'nin değişimine büyük katkı sağlamıştı. Ben şuna inanırım tesadüf diye bir şey yoktur. Babamın temiz saf ruhu vardı. Hiçbir zaman hiçbir konuda kötülük düşünmezdi. Çok yönlü bir insandı. Şiir, müzik, ilahi dinlerdi. Allah'ın iyi bir kuluymuş ki, yaşadığı dönemden yıllar sonra yeni nesile onu anlatan böyle bir roman yayımlandı." Tevfik İleri'nin damadı Ayhan Aksoy da romanda Türk halkının bir dönemin nasıl yaşandığını daha iyi anlayacağını düşünüyor.
Bu haber 9 Nisan 2011 tarihinde Murat Tokay tarafından Zaman Gazetesi'nde yayınlanmıştır.